Bij mijn werk met leerkrachten van de indianengemeenschappen in de Peruaanse Andes loop ik regelmatig tegen verrassende situaties aan. Tijdens een nascholingsbijeenkomst hoorde ik over heel bijzondere maten praten.

'Waarom hebben de kinderen zo’n moeite met de omzettingen in het metriek stelsel?' vraag ik. Het metriekonderwijs op de Peruaanse staatsscholen is hopeloos mechanistisch: trappetjes leren, gegoochel met nullen, de komma verschuiven en andere trucjes. Ik denk het antwoord op die vraag dus wel te weten.

Wij meten heel anders
'In de indianengemeenschappen meten we heel anders,' is echter het voor mij verrassende antwoord van Toribio. 'Wij meten met ons lijf of met wat er beschikbaar is. En het komt ook niet zo precies. Het gaat meer om de kwaliteit, niet om de kwantiteit. Wat de kinderen op school leren, heeft dus niets te maken met hoe de kinderen thuis meten.'

Weer zo’n situatie waarin de indianenkinderen op school iets leren dat geen enkel raakvlak heeft met hun leefwereld. Mijn interesse is gewekt. Ik besluit om met de leraren een aantal mooie posters te maken, met de maten die de kinderen thuis gebruiken én hier en daar verbindingen met het metriek stelsel.

Maten van de hooglandindianen
Er komen prachtige maten bij elkaar. Inderdaad, heel veel waarin met het lijf wordt gemeten. Klik op de links om de foto's te zien. 

• de marq’ay, de maat voor wat je nog net met 2 armen kunt omvatten, bijvoorbeeld een bos takken of struiken
• de puqtuy, een inhoudsmaat: van beide handen maak je een kommetje om bijvoorbeeld hoeveelheden graan mee af te meten
• de makiy, een lengtemaat: dat wat je met een open gestrekte hand van pink tot duim meet.

Ook komen er heel praktische maten op het bord, bijvoorbeeld:

• de illphay: dat wat een vrouw in haar omgeslagen buitenste rok kan dragen, bijvoorbeeld een stel maïskolven.

De leerkrachten verzamelen tientallen traditionele maten, die nog steeds gebruikt worden. Ik sta versteld van de hoeveelheid. Wat een onderwijsmogelijkheden … Vrijwel allemaal natuurlijke, niet-gestandaardiseerde maten.

Wat zou het interessant zijn om met kinderen in Nederland ook de oude maten te inventariseren: de voet, de el, de morgen … Cultureel gezien volstrekt onbruikbaar: in Nederland moet alles precies.

Voor jongetjes 1 vinger meer
'Meester, 4 vingers voor jongetjes, 3 vingers voor meisjes!' roept een groepje.

Ik snel nieuwsgierig toe. Waar gaat dit over?

'Kijk, als een baby net geboren is, moet je de navelstreng afknippen. Je meet dan met je vingers wáár je moet knippen. Je rekent vanaf de buik, voor de jongetjes dus 1 vinger meer.'

'Hoezo voor de jongetjes 1 vinger meer?' vraag ik met Hollandse nieuwsgierigheid.

'Zo doen we dat nou eenmaal,' is het voor mijn cursisten alleszins bevredigende antwoord.

Er stijgt een luid gegiechel op, maar ik snap het niet. De cultuur van de indianen heeft nog veel geheimen voor me …

Naschrift 2009

Sinds het begin van dit jaar hangt in alle lokalen een aantal fraaie posters met de traditionele maten van de Andes.

  Peruaans fotoalbum. Nieuwe foto's van Ortwins werk 

Ortwin Hutten is pabo-docent en werkt in Peru voor de Stichting HoPe (Holanda-Peru). Hutten is bezig met een omvangrijk programma voor onderwijsverbetering, met name in indianengehuchten op soms wel 4300 meter hoogte. 
Ortwin schrijft regelmatig over zijn ervaringen met leerkrachten en kinderen tijdens de reken-wiskundelessen.