Bij mijn werk met leerkrachten van de indianengemeenschappen in de Peruaanse Andes loop ik regelmatig tegen verrassende situaties aan. Deze keer stuitte ik bij een groep kleuterleerkrachten op een ijzeren wet.

'Wat zouden kleuters van getallen moeten weten?' vroeg ik aan een groep kleuterleerkrachten.

'Ze moeten de cijfers netjes kunnen schrijven,' zei Matilda. 'Dus dat moet je heel veel oefenen,' voegde ze eraan toe.

Bij kleuters alleen tot 9

'Maar alleen tot de 9,' zei Erasma streng. 'Want bij kleuters heb je het nog niet over tientallen en eenheden. 10 staat voor 1 tiental en 0 eenheden en dat mag pas in
groep 3. Zo staat het in het nationaal programma.'

Alle leerkrachten knikten: de 10 is taboe in de kleuterklas. In het Peruaanse kleuteronderwijs gaat de ontwikkeling van getalbegrip niet verder dan het kunnen opdreunen van de telrij en het kunnen natekenen van cijfers. De (onnatuurlijke) scheiding tussen 9 en 10 is een ijzeren wet.

Spelletjes in de kleuterklas
Mijn Peruaanse collega van Stichting HoPe wilde wel meer spelvorm in de kleuterklas. En werken aan écht getalbegrip. Dat leek ook de leerkrachten wel wat: spelletjes ontwerpen voor kleuters.

Een aantal zaterdagen gingen we aan de slag en groeide er een mooie verzameling spelletjes. Eenvoudige tikspelletjes, steentjes tellen, knikkerspelletjes en zelfs een winkelspel. Mijn suggestie om kleine hoeveelheden ook met stippen aan te geven werd juichend ontvangen. Meer en meer kregen de leerkrachten er lol in om cijfers aan hoeveelheden te koppelen en kregen ze inzicht in hoe ze bij kleuters aan getalbegrip kunnen werken.

Twee dobbelstenen, kaartjes met 10 vingers?
'En als ik er nou eens een dobbelsteen bij pak?' bracht ik in.

'Leuk ja, dobbelspelletjes, die gaan we ook maken!'

'En kaartjes met vingers erop?'

Ja, het werd steeds mooier, de suggesties werden enthousiast overgenomen.

'Maar,' zei Erasma streng, 'alleen kaartjes tot 9 vingers en geen spelletjes met 
2 dobbelstenen.'

Verbaasd hield ik stil, maar iedereen knikte instemmend.

'Waarom dan niet?' vroeg ik verbouwereerd.

'Bij kleuters gaan we maar tot de 9. De 10 mag pas in groep 3!'

Naschrift 2009

Samen met de leerkrachten heb ik een map met 35 spelletjes en andere activiteiten voor kleuters gemaakt. In een daad van burgerlijke ongehoorzaamheid hebben de leerkrachten na veel discussie besloten dat kinderen in de kleuterklas ook met hoeveelheden tot 12 in aanraking mogen komen.

  Peruaans fotoalbum. Nieuwe foto's van Ortwins werk 

Ortwin Hutten is pabo-docent en werkt in Peru voor de Stichting HoPe (Holanda-Peru). Hutten is bezig met een omvangrijk programma voor onderwijsverbetering, met name in indianengehuchten op soms wel 4300 meter hoogte. 
Ortwin schrijft regelmatig over zijn ervaringen met leerkrachten en kinderen tijdens de reken-wiskundelessen.